امروز : دوشنبه, ۱۸ فروردین , ۱۳۹۹
تاریخ : ۱۳۹۴/۰۷/۲۳ - ۹:۳۰ ذخیره فایل ارسال به دوستان

هنوز نتوانسته ایم تعزیه را جهانی کنیم شاید ضعف در شیوه اجرایی باشد

رضایی بوشهر

خداداد رضایی

کارشناس هنری(کارگردان، داستان نویس و نمایش نامه نویس)

 

تعزیه و تئاتر

فرا رسیدن ماه محرم بهانه است تا تعزیه را در قاب سنتی، کهن و همچنین قاب جدید آن مرور کنیم.
برخی از محققان پیشینه تعزیه را به آئین های کهن ایرانی مانند مصائب میترا، سوگ سیاووش و یادگار زریران منتسب می دانند و برخی هم به مصائب مسیح و دیگر افسانه های تاریخی دانسته اند اما شیوه امروزی تعزیه را باید از اواخر دوره صفوی و حمله اعراب به ایران و پذیرش مذهب شیعه جستجو کرد که در دوره قاجار و ناصرالدین شاه تکامل یافت. تعریفی که از تعزیه شده در واقع یک نوع درام تراژیک است که بر پایه واقعه کربلا و نبردهای اولیاء و اشقیاء و شهادت مظلومانه امام حسین (ع) و یارانش است . روایت های این وقایع جانگداز بر اساس نسخه هایی در مقتل نامه ها و سوگجامه ها است که به مرور زمان دستخوش تغییراتی شده که امروزه به شیوه های میدانی، خیابانی، پرده خوانی و حتی صحنه ای شاهد این نوع نمایش سنتی و آئینی هستیم .

عکس سایت خداداد

بعضی ها این نوع نمایش مذهبی را جدا از تئاتر می دانند اما وقتی فلسفه وجودی تعزیه را مورد بررسی قرار می دهیم در خانواده تئاتر قرار می گیرد که همواره مورد تقدس هنرمندان ایرانی واقع شده و با شیوه های رایج که معمولا در ماههای محرم و صفر اجرا می گردد  و مخاطبانی که بواسطه این قداست مردمی و تعصبات مذهبی و حماسی هیچ وقت دلزده نمی شوند و باز تماشاگر هر ساله تعزیه شهر خود هستند.
اگر بخواهیم به شیوه ارسطویی هم به این نوع نمایش نگاه کنیم آنچه مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته ، که تعزیه از عناصر دراماتیک ارسطویی برخوردار است و شاهد مجموعه ارگانیک به هم پیوسته که رابطه ای متقابل برای رسیدن به هدف دارند.

شیوه برشتی و نقطه گذاری هم دیده می شود اما با تفاوت در هدف و معانی فرم که برشت بیگانگی را برای دورکردن احساسات و بیداری عقل و قضاوت مخاطب انتخاب می کند در مقابل در تعزیه عقلانیت کم رنگ می شود و بیشتر به احساسات مخاطب نظر دارد ، مخاطبی که بارها این رویداد را تجربه کرده و می داند در آخر چه خواهد شد زیرا بیش از آنچه که می بیند خیال می کند. استفاده از نماد در تعزیت و اثر بخشی احساسات جانگداز مخاطب را متاثر می سازد نشانه های نمادین قراردادی از شبیه خوانان تا ابزار ، موسیقی و صداها که مخاطب با آشنایی با این نشانه های نمادین به راحتی آنها را رمزگشایی می نماید.

خیلی ها درک سکوت و توقف را یکی از اتفاق های تئاتر مدرن می دانند که در تعزیه هم شاهد این رویداد هستیم اما با این تفاوت که آنچه در تعزیه توقف می شود براحتی قابل پیش بینی است و سکوت هم با نواختن طبل ریز و یا گاه با صدای موسیقی پر می شود اما در تئاتر مدرن سکوت خود به سان موسیقی به گوش می رسد و توقف برای گسستن ذهن مخاطب حضوری ملموس دارد. پس با این اوصاف ارتباط تعزیه با تئاتر یک رابطه ناگسستنی است اما در به روز کردن این نوع نمایش تلاش زیادی نشده شاید بیش از حد پرداختن به شیوه های سنتی این شبهه را بوجود آورده که فاصله آن را در نظر بعضی جدا از تئاتر کرده ولی به حتم ضمن حفظ شیوه سنتی پرداختن به شیوه های جدید حتی در قالب تئاتر مدرن می تواند جذابیت این نوع نمایش مذهبی را بیشتر کند و مخاطبان بیشتری در سرتاسر دنیا طلب کند از اینکه تا هنوز نتوانسته ایم تعزیه را جهانی کنیم شاید ضعف در شیوه اجرایی باشد که با استفاده از بکارگیری تکنولوژی جدید و یاری امکانات صحنه و همچنین شیوه های جدید این هنر مردمی را احیاء و جهانی کرد.
/خداداد رضایی/

ارسال دیدگاه

تبليغات در بابل نوين

تیترامروز

سیمرغ ما

تبليغات در بابل نوين