امروز : سه شنبه, ۲۹ مهر , ۱۳۹۹
تاریخ : 2015/03/31 - 12:22 ذخیره فایل ارسال به دوستان

تفکر ناب در فرایندهای کاشت، داشت و برداشت برنج

تفکر ناب در فرایندهای کاشت، داشت و برداشت برنج

کشاورزان

تفکر ناب اولین بار توسط Womak and Jones (1) به عنوان فکر کردن ناب lean thinking بیان شد و به معنی، به حداقل رساندن ضایعات در کلیه قرایندهای تولید می باشد . امروزه در بسیاری از شرکت ها و کارخانجات تولیدی و حتی در بخش کشاورزی نیز از جایگاه خاصی برخوردار است. در حال حاضر بیشتر این تفکر به طور جداگانه و بدون هماهنگی و سازگاری با سایر پروژه ها به کار گرفته می شود در این مقاله سعی شده است به انگیزه های فکری به منظورافزایش کارائی و بهره وری درفرایندهای کاشت، داشت، و برداشت برنج پرداخته شود وهمچنین شناسایی ضایعات بر اساس تفکر ناب و راهکارهائی به منظور حذف و یا به حداقل رساندن آنها ارائه می شود. به طور کلی در هریک از فرایند های فوق در راستای به عمل آوری محصول برنج، عوامل تاثیر گذار در ضایعات را می توان در پنج عامل اصلی انسان، ماشین، بیولوزیک، فیزیولوزیک ،مواد و روشها. جستجو نمودکه چگونگی بر خورد با آنها در کاهش ضایعات مورد تاکید می باشد.
بر اساس آمار، هر سال ۳۰ در صد از انواع محصولات کشاورزی در کشور ضایع می شود، در کشور های پیشرفته این ضایعات به دلیل وجود صنایع فرآوری و بسته بندی مطلوب فقط ۵ درصد می باشد و همچنین ضایعات کشاورزی در تمام مراحل کاشت، داشت، و برداشت دیده می شود اما بخش عمده ضایعات در ایران مرحله برداشت تا مصرف است(۵)
بر اساس تحقیقات سازمان خواروبار جهانی ، میزان ضایعات در کشورهای در حال توسعه بین ۳۵ تا ۵۰ درصد می باشد که معادل غذای ۱۵ تا ۲۰ میلیون انسان است.. ایران در تولید بسیاری از محصولات به خودکفایی رسیده، اما این خودکفایی پایدار نمانده آن هم به دلیل، ” افزایش قیمت و عدم کاهش ضایعات محصولات کشاورزی”. بنابراین اگر حجم ضایعات ادامه یابد بحث امنیت غذایی مردم تحت الشعاع قرار گرفته و رشد ضایعات هزینه گزافی را تحمیل می کند. جمعیت ایران پیش بینی می شود که تا سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۲۰ میلیون نفر برسد لذا برای جبران کمبود مواد غذایی باید تلاش در جهت کاهش ضایعات و استفاده بهینه از محصولات تولیدی صورت پذیرد. (۶) برنج نیز از این امر مستثنی نیست در فرایندهای کاشت، داشت و برداشت و پس از تولید (مراحل تبدیل و مصرف) ضایعات فراوانی وجود دارد. وجود ضایعاتی بین ۱۶– ۳۰ درصد ( بدون لحاظ نمودن ضایعات در مراحل قبل از برداشت از قبیل؛ ضایعات ناشی از تغییرات نامطلوب جوی، مدیریت مزرعه، آفات و بیماریها و غیره )، برای یک محصول استراتژیک در کشور جای بسی تاّمل و نیاز به اقداماتی عاجل است. بر اساس گزارش سازمان خواربار جهانی ( F.A.O ) میزان ضایعات برنج در دنیا حدود ۲۱% است که بیشترین مقدار آن در حدود ۶-۸ در صد به مرحله برداشت اعم از درو و خرمنکوبی تعلق دارد.
مفهوم ضایعات
متخصصان ضایعات را بخشی از تولید تلقی می کنند که از دست رفته و قابل استفاده نمی باشد. البته ضایعات مفهوم وسیع تری را شامل می شود و مبیین یک نوع بازسازی کامل در طول فرآیند تولید و پس از آن می باشد. ضایعات شامل اقدامات یا دستورالعمل هایی هستند که می تواند بدون آسیب رساندن از یک فرآیند حذف شوند و یا می توان آنها را به صورت کاراتر، سریعتر و یا ارزانتر انجام داد(۲)
جدول ۱- بررسی انواع ضایعات در مراحل کاشت، داشت، برداشت برنج

g-berenj
نقش انسان در کاهش ضایعات
– آرگونومی
بخش کشاورزی نسبت به گذشته تغییرات وسیعی داشته و این تغییرات بهداشت و ایمنی کشاورزان را دستخوش تغییر کرده است. در بعضی جنبه ها به دلیل پیشرفت تکنولوژی، حفاظت فردی و آگاهی از خطرات، ایمنی و بهداشت کارکنان کشاورزی ارتقاء یافته ولی از طرف دیگر به دلیل بکارگیری موادی مانند انواع آفت کشها، ایمنی و بهداشت کشاورزان به مخاطره افتاده است. کارگران بخش کشاورزی به عنوان افرادی شناخته می شوند که کار فیزیکی سخت انجام می دهند و مشکلات اسکلتی عضلانی در بین کشاورزان شایع است. یک مطالعه در امریکا نشان داده که ۲۶% از کشاورزان مبتلا به درد

ناحیه پشت می باشند که مرتبط با سالهای کار می باشد. از جمله مشکلات ارگونومیک دیگر, وضعیت بدنی نامناسب , خم شدن طولانی مدت و چرخش بدن می باشد. در نتیجه مشکل ارگونومیکی، خود باعث ایجاد نوعی ضایعات در عرصه های مختلف کشاورزی می شود.
– آموزش
یکی از مهمترین معضلات بخش کشاورزی کشور ماکمبود آموزش خوب و جامع به کشاورزان می باشد، عدم آموزش‌های لازم باعث شده که روستاییان در برخی موارد همچون آب مورد استفاده در کشاورزی، از مصرف بالایی برخوردار باشند و به همین جهت باید در ابتدا اقدامات ارشادی و آموزشی در این زمینه‌ها به‌کار گرفته شود و آموزش روستاییان در استفاده از منابع آب و خاک و استفاده مناسب از کود، سموم، وهمچنین کنترل میزان مصرف بذر، و غیره در اولویت قرار گیرد.

ضایعات ناشی از عدم کاربرد صحیح ماشین‌آلات
عدم آموزش کافی برنجکاران و دارندگان ماشین آلات در نحوه نگهداری و استفاده صحیح از
ماشین‌آلات کشاورزی (تیلر، تراکتور، خرمن‌کوب تیلری و تراکتوری، کمباین دروگر و موتور
پمپ و غیره) عامل مهم دیگری از ضایعات وارده از طریق عدم شناخت و استفاده صحیح از ماشین‌آلات
کشاورزی می‌باشد. از آنجائی که در حدود ۹۵ درصد کمباین و دروگرها و ۴۰ درصد تیلرها و
تراکتورها استیجاری می‌باشند در نتیجه زمین خوب شخم زده نمی‌شود و در موقع خرمن‌کوبی
با کمباین نیز ریزش، شکستن و ترک خوردن (بنددار شدن) دانه‌ها بیشتر می‌گردد. خصوصاً
اینکه اگر کمباین‌های مورد استفاده مستعمل و کهنه باشند این مسئله حادتر است (۳)
یکی دیگر از مشکلاتی که همواره در زراعت باعث محدود شدن هر چه بیشتر بکارگیری ماشین‌آلات و انجام هرچه بهتر عملیات بهزارعی شده و نیز باعث اتلاف زمینهای حاصلخیز جهت مرزبندی شالیزاریها در کشورمان می‌شود، عدم تسطیح اراضی و کوچک بودن اندازه کرت های مزارع شالیزاری است، فن آوری تسطیح لیزری بهترین نوع عملیات تسطیح زمین می باشد که تاثیر بسزایی در بهبود شاخه های مهم کشاورزی دارد که از مهمترین آنها کاهش ضایعات و افزایش بهره وری می باشد. (۴)
عوامل بیولوزیکی در کاهش ضایعات
– مصرف سموم و علف‌کش‌ها
به کارگیری نادرست، مصرف کم و یا زیاد سموم و علف‌کش‌ها نه تنها باعث عدم حفظ مؤثر محصول می‌گردد بلکه باعث آلودگی محیط زیست و از بین رفتن حشرات مفید و کاهش محصول نیز می‌شود.

http://pasokhazmoon.ir/static/fckimages/images/reports_report4_p%20(6).jpg

– آفات و بیماریها

آفات و بیماریها از عوامل مهم ضایعات در مراحل تولید و پس از تولید برنج می‌باشند.
هر ساله علیرغم اقداماتی که در جهت کنترل و مبارزه با آفات و بیماریها به عمل می‌آید معهذا خسارت قابل توجهی به برنج وارد می‌کنند. چنانچه برای کنترل و مبارزه با آفات و بیماریها از سموم استفاده شود، ممکن است مقداری از سموم مصرفی همراه با تغذیه برنج وارد بدن مصرف‌کننده گردد. لذا ضروری است در کنترل آفات و بیماریها از روشهای غیرشیمیایی، بیولوژیک یا تلفیقی استفاده شود.

عوامل فیزیولوزیکی در کاهش ضایعات
– آب
آب‌ماندگی و زیادی آب در خزانه باعث مرگ گیاهچه می‌شود. زیادی عمق آب در زمان نشاء‌کاری افزایش عمق کاشت نشاء شده و تأخیر در رشد و پنجه‌دهی را به دنبال خواهد داشت. زیادی عمق آب بعد از نشاء‌کاری سبب کاهش پنجه‌دهی و طویل شدن گیاه گشته و طویل‌تر شدن گیاه در ارقام پابلند نیز موجب ورس گیاه می‌گردد. عمق زیاد آب باعث افزایش شدت بیماریها می‌شود. غوطه‌ور شدن گیاه در آب به مدت چند روز ممکن است تا ۹۰ درصد موجب افت محصول شود بی‌آب و خشک شدن مزرعه پس از نشاء‌کاری باعث افزایش علف‌های هرز، عدم پنجه‌دهی مناسب، عقیمی و پوک شدن دانه‌ها، پرنشدن کامل دانه‌ها و کاهش شدید محصول می گردد «خصوصاً اگر در زمان گل‌دهی و قبل از رسیدن دانه باشد.
– کود
مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی علاوه بر از دست رفتن سرمایه ملی و پول کشاورز، موجب آلودگی محیط زیست نیز می‌شود. زیادی یا کمی هر عنصر در خاک و گیاه مسمومیت یا کمبود و یا کاهش کمی و کیفی محصول را به همراه دارد،مصرف بهینه و متعادل کودهای مصرفی و کلیه عناصر مورد نیاز گیاه می‌تواند اثر مثبتی در کمیت و کیفیت محصول داشته باشد.

بکارگیری روش های مدرن در کاهش ضایعات برنج
توسعه کشاورزی فرآیندی است که عوامل تغییر پذیری مانند شرایط محیطی و عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی بر آن تأثیر می‌گذارند. بخشی از این تغییرپذیری حاصل بکارگیری تکنولوژی در زمینه تولید محصولات کشاورزی می باشد، از آن جمله می توان به مکانیزاسیون(تکنولوژی ماشینی) اشاره نمود. بررسی ها نشان می دهد که فناوریهای مورد استفاده کاخانه های شالیکوبی کشور بسیار قدیمی و فرسوده می باشد. یکی از عوامل مهم تاثیر گذار بر کیفیت تبدیل یا به عبارتی ضایعات ناشی از خرد شدن برنج در مرحله تبدیل به برنج سفید، نحوه اعمال فرآیند خشک کردن و کنترل پارامتر در خشک کن می باشد. با توجه به اهمیت اقتصادی برنج بررسی راههای کاهش ضایعات پس از برداشت محصول به ویژه در مرحله خشک کردن قبل از تبدیل شلتوک به برنج سفید اهمیت بالایی دارد. (۷)

http://www.axgig.com/images/04797584729043121273.jpg

نتیجه گیری و پیشنهادات
به منظور تحقق تفکر ناب در راستای کاهش ضایعات نیازمند به مطالعه دقیق تر در تمام موارد فوق الذکر می باشد که در این زمینه می توان به بعضی از راهکار های زیر اشاره نمود.
ـ کاربرد انواع ماشین‌های کشاورزی غیر مستهلک با تکنولوژی جدید و مطابق با شرایط کشور
– ایجاد کارگاه آموزشی با هدف آموزش های مربوط به کاهش ضایعات محصول
– ارتباط نزدیک مراکز تحقیقاتی، با دانش بومی
ـ اقدام جهت تسریع در یکپارچه‌سازی و تجهیز و نوسازی شالیزارها
– بررسی فنی و مهندسی تبدیل هر یک از ضایعات و بررسی توجیه پذیری آنها از لحاظ اقتصادی
– توجه به علم ارگونومی ( بررسی و مطالعه عوامل مؤثر بر کشاورزان)
– استفاده به موقع سموم و کود های شیمیایی
– همکاری و حمایت همه جانبه سازمان های زیربط در عرصه برنج
منابع

۱-womack,p.;jones,d.;leanthinking-Ballastabwerfen,unternehmensgewinne steigern,campus verlag,frankfurt 2004
۲ – بصیرزاده، م.۱۳۸۳٫ مدیریت ضایعات
۳- سلیمانی،ع. نویسنه کتاب اصول بهزراعی برنج
۴- رستمی، م.۱۳۸۶٫ تحلیلی بر کاهش ضایعات و افزایش بهره وری به وسیله تسطیح لیزری زمین و استفاده از کشاورزی دقیق. خلاصه مقالات سومین همایش ملی بررسی ضایعات محصولات کشاورزی. آبان ۱۳۸۶٫دانشگاه تذبیت مدرس. صفحه ۷۶۳٫
۵- صنایع تبدیلی، ضایعات کشاورزی و توسعه اقتصادی، ماهنامه کشاورزی و غذا .۲۴و۲۵
۶- طبائیان شهررضا، نیرالسادات و عبدالعظیم آجیلی،(۱۳۸۶). مجموعه مقالات اولین همایش علمی نقش زنان روستایی در کاهش ضایعات فرآورده های کشاورزی : سازمان ترویج کشاورزی، صص ۱۳۴٫
۷- قاسمیان فرد، م، کاشانی نژاد، م. ۱۳۸۶٫ بررسی عوامل تاثیر گذار بر ضایعات برنج در طی فرآیند خشک کردن. خلاصه مقالات سومین همایش ملی بررسی ضایعات محصولات کشاورزی. آبان ۱۳۸۶٫دانشگاه تذبیت مدرس. صفحه ۷۸۱٫

دیدگاه بینندگان
  • مرصاد

    تاریخ : 24 - نوامبر - 2015

    لطفا اگه میشه نام نویسنده این مقاله رو برام بفرستید برای پایان نامه نیاز دارم


    پاسخ

    • roroi

      تاریخ : 24 - نوامبر - 2015

      با سلام اگر همین عنوان رو در اینترنت سرچ کنید منابعش و نویسنده مقاله مشخص خواهد شد.موفق باشید


      پاسخ

  • سمانه

    تاریخ : 25 - دسامبر - 2015

    دوست عزیز میشه بگید این مقاله رو چرا بی نام در سایت گزاشتین؟
    این مقاله ی من هست که درسال گذشته در کنگره ی بین المللی کشاوورزی سالم غذای سالم جامعه ی سالم پذیرفته شد


    پاسخ

    • roroi

      تاریخ : 25 - دسامبر - 2015

      با سلام قبل از مدیریت فعلی در زمان مدیریت قبلی سایت این کار انجام شده که بنده پوزش می طلبم در صورت لزوم اصل مقاله به همراه اطلاعات خودتونو بفرمائید با نام شما مجددا بار گزاری خواهد شد.سپاس از توجهتان . سالم باشید


      پاسخ

ارسال دیدگاه

تبليغات در بابل نوين

تیترامروز

سیمرغ ما

تبليغات در بابل نوين